Geschiedenis

De vaarweg Lemmer-Delfzijl maakt deel uit van het hoofdvaarwegennet van Nederland, te weten de vaarweg Amsterdam-Delfzijl. Dit betekent dat de vaarweg Lemmer-Delfzijl één van de belangrijkste waterwegen van ons land is! Dit noordelijke kanaal bestaat uit drie opelkaar aansluitende vaarwegen: Het Prinses Margrietkanaal, het Van Starkenborghkanaal en het Eemskanaal. Ze vormen een eenheid, maar hebben elk hun geschiedenis, welke in het kort worden toegelicht:

Prinses Margrietkanaal
Het Prinses Margrietkanaal is het Friese deel van de vaarweg dat is aangelegd in de jaren dertig van de twintigste eeuw. De laatste gedeelten van het Prinses Margrietkanaal zijn pas na de Tweede Wereldoorlog nieuw gegraven, onder andere het gedeelte van Grou (Pikmar) tot Ald Skou. In 1951 is het Friese gedeelte van de verbinding Lemmer-Groningen opengesteld.

Delen van het kanaal volgen het oude Kolonelsdiep, dat in opdracht van de Spaanse stadhouder Caspar de Robles werd gegraven tussen het Burgermer Mar en Briltil. Dit was een handelsroute tussen de steden Leeuwarden en Groningen. De aanleg heeft tussen 1571 en 1575 plaatsgevonden.

Van Starkenborghkanaal
Het Van Starkenborghkanaal is een kanaal in de provincie Groningen dat het Prinses Margrietkanaal met het Eemskanaal verbindt. Het 'grote scheepvaartkanaal van Lemmer naar Groningen'; zijnde het huidige Prinses Margrietkanaal en het Van Starkenborghkanaal is aangelegd in de jaren dertig van de twintigste eeuw. Het Van Starkenborghkanaal is van Zuidhorn tot de Oostersluis in de stad Groningen nieuw aangelegd. Het gedeelte van Zuidhorn tot de Friese grens is het verbrede Hoendiep.

In november 1938 is het Van Starkenborghkanaal officieel in gebruik gesteld door koningin Wilhelmina. Ter gelegenheid hiervan is een plaquette aangebracht op een van de bruggen bij de Oostersluis in de stad Groningen. Het kanaal is genoemd naar de (toen) oud-Commissaris van de Koningin van de provincie Groningen, Edzard Tjarda van Starkenborgh Stachouwer.

 ^{Aanleg Van Starkenborghkanaal}

Eemskanaal
Het Eemskanaal verbindt de stad Groningen (het Verbindingskanaal/Oosterhaven, Winschoterdiep en Van Starkenborghkanaal) met Delfzijl (de Eems). Het kanaal is aangelegd tussen 1866 en 1876 en is in 1963 verbreed. Het Eemskanaal is een belangrijke scheepvaartverbinding (geschikt voor coasters) en is tegelijk de belangrijkste waterafvoer van het noordoosten van Drenthe. Tenslotte is het kanaal erg belangrijk voor de scheepsbouw-industrie in het gebied rond Hoogezand-Sappemeer.

In 1958 is bij Delfzijl de verbinding van het Eemskanaal met open zee vervangen. De oude verbinding wordt sindsdien alleen gebruikt voor het afwateren, terwijl de scheepvaart gebruik maakt van de nieuwe verbinding. Deze nieuwe verbinding sluit ook aan op het Eemskanaal. In hetzelfde jaar werd ook de Oosterhornhaven aangelegd, waar zich nu het grootste industrieterrein van Delfzijl bevindt. Als gevolg van de bodemdaling door aardgaswinning zijn de laatste grote aanpassingen aan de oeverconstructies en dijken van het Eemskanaal uitgevoerd in de periode van 1993 tot en met 1995.
 

Opwaardering van de vaarweg

In de afgelopen decennia zijn diverse werkzaamheden aan de vaarweg Lemmer-Delfzijl verricht om zo te voldoen aan de eisen van het scheepvaartverkeer. In het onderstaande overzicht zijn op chronologische wijze de belangrijkste werkzaamheden van de vaarweg in de afgelopen decennia weergegeven:

1956: Afsluiting van de overeenkomst tussen het Rijk en de provincies, waarmee een eind komt aan tolheffing op de vaarweg Lemmer-Delfzijl. Het Rijk zorgt voortaan voor een vergoeding. Eigendom, onderhoud en exploitatie van infrastructuur en bruggen blijven bij de beide provincies.

1958: Bouw nieuwe zeesluizen in Delfzijl.

1980: Bouw sluis in Gaarkeuken.

^{Sluis Gaarkeuken, belangrijke schakel op de vaarweg} 

1986: Bouw Driebondsbrug in de stad Groningen.

1991: Ondertekening Fries-Groningse kanalenconvenanten, dit betreft een vernieuwing van de overeenkomst uit 1956. In de overeenkomst is opwaardering van de vaarweg Lemmer-Delfzijl tot een zogenaamde “krap klasse V” opgenomen. Dit betekent dat de vaarweg bevaarbaar moet zijn voor schepen van het type "krappe klasse V".  De opwaardering is tussen 1991 en 2001 uitgevoerd.

1991-2001: Verruiming van het kanaalprofiel van de vaarweg naar klasse V.

1992: Bouw Insteekbrug bij Appingedam (over de N33)

1990-1996: Bouw Oostersluis in de stad Groningen, vervanging brug Lemmer, verhoging spoorbrug Grou en vervanging van spoorbrug Zuidhorn.

1994-1996: Diverse verbeteringen aangebracht langs de vaarweg (o.a. wacht- en ligplaatsen).

2003: Start met de opwaardering van de vaarweg naar volwaardige vaarweg voor schepen met klasse Va + 4-laags containervaart.

2003: Aanleg nieuwe spoorbrug Groningen-Sauwerd (Walfridusbrug)

2005: Afgerond gedeelte Stroobos-Fonejacht, voldoet nu geheel aan klasse Va.

2008: Bouw nieuwe brug Eibersburen.