Vaarweg Lemmer-Delfzijl

Rijkswaterstaat en de provincies Fryslân en Groningen werken aan de verbetering van de vaarweg Lemmer-Delfzijl. Door verdieping en verbreding wordt de vaarweg vlot en veilig voor schepen van CEMT klasse Va, vierlaagse containervaart en beperkt tweebaksduwvaart. Zo is de weg vrij voor meer transport over water. 

Hoofdvaarweg Lemmer-Delfzijl naar Rijk

Het Rijk en de provincies Fryslân en Groningen hebben eind 2011 nieuwe afspraken gemaakt over de vaarweg tussen Lemmer en Delfzijl. Het Prinses Margrietkanaal (Fryslân), het Van Starkenborghkanaal en het Eemskanaal (Groningen) worden eigendom van het Rijk. Het beheer en onderhoud van de hoofdvaarweg Lemmer-Delfzijl komt hierdoor in handen van Rijkswaterstaat. De zijtakken van de vaarweg blijven eigendom van de provincies, die het jaarlijkse beheer en onderhoud voor hun rekening nemen. De afspraken uit het convenant worden momenteel uitgewerkt.
Vaarweg Lemmer-Delfzijl, ook in de vorige eeuw al een belangrijke ontsluitingsroute


Het belang

De vaarweg Lemmer-Delfzijl is onderdeel van het hoofdvaarwegennet van Nederland, te weten de vaarweg Amsterdam-Delfzijl. Dit maakt de vaarweg Lemmer-Delfzijl één van de belangrijkste waterwegen van ons land!
  

Het totale traject

Het totale traject van de vaarweg Lemmer-Delfzijl is 118 km en bestaat uit:

  • het Prinses Margrietkanaal (65 km);
  • het Van Starkenborghkanaal (26,6 km) en
  • het Eemskanaal (26,4 km).

De vaarweg wordt gekruist door twee aquaducten en een groot aantal bruggen. Daarnaast maken 5 sluizen onderdeel uit van de vaarweg.
 

De functies

De vaarweg Lemmer-Delfzijl heeft een aantal belangrijke functies:

  • Ontsluiting van Groningen en Fryslân voor de binnenvaart;
  • Doorgaande verbinding voor de beroepsvaart tussen met name Noord-Duitsland en de mainports Amsterdam en Rotterdam;
  • Ontsluitende en doorgaande verbinding voor bijzondere (vaak grote) transporten, die niet over de weg vervoerd kunnen worden;
  • Doorgaande en onsluitende functie voor de recreatievaart;
  • Berging en afvoer van water;
  • Ecologische functie voor planten en dieren.

Investeringsplan

In 1996 is het Plan van Aanpak Investeringen Fries- en Groningse kanalen geschreven. Dit bestaat uit een gezamelijke visie van de provincies Groningen en Fryslân en Rijkswaterstaat over de (toekomstige) ontwikkelingen op de vaarweg Lemmer-Delfzijl. Deze visie sluit aan op het bestaande beleid dat uitgaat van uitbouw van de vaarweg Lemmer-Delfzijl  tot een volwaardig bevaarbare vaarweg voor schepen van het type klasse Va (schepen tot 3000 ton), een Groot Rijnschip. Dit uitbouwproces is nog steeds volop in ontwikkeling. Hoewel de afgelopen jaren een aantal bruggen zijn opgehoogd en delen van de vaarroute zijn uitgebaggerd, zullen ook in de komende jaren de nodige investeringen worden gedaan om de vaarweg te laten uitgroeien tot een vaarweg die volledig bevaarbaar is voor schepen van het type Va.

 
Nieuwe brug bij Eibersburen gerealiseerd in 2008

Scheepstypen

De binnen- of rivierscheepvaart is in Europa opgedeeld in CEMT-klasses om de afmetingen van vaarwegen in West-Europa op elkaar af te stemmen. De klasse-indeling is bepaald door de Conférence Européenne des Ministres de Transport (CEMT), vandaar de term CEMT-klasse. Per klasse zijn de maximale afmetingen van het schip vastgelegd. Hiermee wordt meteen duidelijk welke bruggen al dan niet ondervaarbaar zijn en kanalen en rivieren al dan niet bevaarbaar zijn vanwege diepgang en manoeuvreerbaarheid. De indeling loopt van 0 t/m VII en heeft vanaf klasse V een a, b of c-aanduiding. Deze aanduiding heeft met de meerbaksduwvaart te maken. De klasse-indeling vindt u hieronder bij details.

Details klasse-indeling

 

vaartuigen

Klasse

Lengte

Breedte

Diepgang

Hoogte

Laadvermogen (ton)

I

Spits

I

38,50

5,05

1,8-2,2

4

250-400

II

Kempenaar

II

50-55

6,6

2,5

4-5

400-650

III

Dortmund-Eemskanaalschip

III

67-80

8,2

2,5

4-5

650-1000

IV

Rijn-Hernekanaalschip

IV

80-85

9,5

2,5

5,25-7

1000-1500

V

Groot Rijnschip en duwvaart

Va

95-110

11,4

2,5-4,5

5,25-7

1500-3000

VI

Duwvaart

Vb

172-185

11,4

2,5-4,5

9,1

3200 (duwkonvooi 1x 2 bakken in de lengte)

 

Knelpunten vaarweg

De belangrijkste reden om de vaarweg Lemmer-Delfzijl te laten uitgroeien tot een volwaardige Va vaarweg, is dat het vervoer over de vaarweg Lemmer-Delfzijl in de komende jaren sterk zal toenemen.  Zowel het vervoerde gewicht als de scheepsgrootte nemen toe. Om aan deze en toekomstige groei tegemoet te komen en een veilige en vlotte vaart te garanderen, zijn aanpassingen aan de huidige vaarweg noodzakelijk. Maar wat zijn nu de knelpunten die de scheepvaart ondervindt? Hieronder een opsomming:

  • Bijna alle bruggen/kunstwerken beschikken over een éénstrooksprofiel. Daardoor is, met name voor de klasse V schepen, een veilige en vlotte doorvaart steeds meer in het gedrang.
  • De kans op calamiteiten neemt toe bij bruggen met een éénstrooksprofiel. Met name bij vervoer bij grote schepen (klasse V)  met gevaarlijke stoffen.
  • Het vaarwegprofiel is te gering voor schepen met grotere afmetingen (klasse V). Deze schepen kunnen op dit moment slechts in beperkte mate worden toegestaan en dan ook nog met een beperkte diepgang. Vanuit bedrijfseconomisch oogpunt levert dit verlies op.
  • Het vaarwegprofiel is op enkele plaatsen te smal en een aantal bochten te krap. 
  • De rechtstand heeft voor een aantal kunstwerken onvoldoende lengte. Vooral bij slecht weer is het voor klasse V schepen moeilijk manoeuvreren om deze bruggen veilig en vlot te passeren.
  • De doorvaarthoogte van de vaste bruggen bij een aantal kunstwerken in Groningen is beperkt. Hierdoor kunnen klasse V schepen, met drie lagen containers, niet onder alle omstandigheden deze bruggen passeren. De situatie verslechtert nog als gevolg van bodemdaling door aardgaswinning.
  • De stabiliteit van een deel van de oeververdediging en polderkaden schiet op plaatsen tekort door de sterke toename en de grotere diepte van de schepen.
  • Grotere kans op aanvaringen door grote aantallen recreatieve en beroepsvaartbewegingen.
  • Het aantal ligplaatsen sluit niet meer voldoende aan op het scheepsaanbod en de eisen van deze tijd. 

Verkeersveiligheid

Om de verkeersveiligheid op de Nederlandse vaarwegen te bevorderen heeft een aantal partijen haar krachten door middel van een partnerschap gebundeld. Tijdens de HISWA te water 2007 is het convenant 'Varen doe je samen!' getekend. In dit convenant - dat loopt van 2008 tot 2014- werken de deelnemende partijen met elkaar aan het verbeteren van de verkeersveiligheid op het water. Meer informatie over dit project kunt u vinden op de site www.varendoejesamen.nl. In het vaarwegknooppuntenboekje van Varen doe je samen! kunt u op kaarten zien hoe de recreatie- en beroepsvaart op een veilige en vlotte manier elkaar bij knooppunten kunnen passeren. Uiteraard zal bij het opwaarderen van de vaarweg Lemmer-Delfzijl zoveel mogelijk rekening worden gehouden met de verkeersveiligheid.

Conclusie

De vaarweg Lemmer-Delfzijl is onderdeel van het hoofdvaarwegennet van Nederland en is een belangrijke pijler van de Noord-Nederlandse economie. Daarnaast is het de verwachting dat het transport over water in de komende jaren sterk zal toenemen, zowel  het vervoerde gewicht als de scheepsgrootte.  Gezien het belang van de vaarweg voor de economie van Noord-Nederland en de verwachte stijging van het vervoer over water, is het opwaarderen van de vaarweg Lemmer-Delfzijl tot een volwaardig bevaarbare route voor klasse Va schepen noodzakelijk.